Magma – Kãrtëhl

[Seventh Records, 2022]

Εισαγωγή: Δημήτρης Καλτσάς

Είναι κοινή διαπίστωση ότι με την έναρξη της δεκαετίας του ’80 σχεδόν όλες οι prog μπάντες που μεγαλούργησαν κατά τα 70s δεν είχαν ανάλογη συνέχεια και είτε διαλύθηκαν, είτε απέτυχαν να προσαρμοστούν στις ραγδαίες αλλαγές και τελικά πρόσθεσαν στη δισκογραφία μερικούς μέτριους δίσκους, στην καλύτερη περίπτωση. Μία τεράστια εξαίρεση σε αυτόν τον αμείλικτο κανόνα ήταν οι Magma. Αν και η παραγωγικότητά τους μειώθηκε σημαντικά, η ουσιαστική επιστροφή τους με το αριστουργηματικό K.A το 2004 είναι κάτι αδύνατο να ξεχαστεί, τουλάχιστον από τους λάτρεις του avant-prog. Εξάλλου, μιλάμε για μία μπάντα με ντεμπούτο στα 60s που κατάφερε να είναι επιδραστική 40 και 50 χρόνια μετά για τον ήχο που ουσιαστικά η ίδια εφηύρε. Τα Ëmëhntëhtt-Ré (2009), Félicité Thösz (2012), Šlaǧ Tanƶ (2015) και Zëss – Le Jour Du Néant (2019) αποτελούν ανεπανάληπτα επιτεύγματα από μία μπάντα που παραμένει επίκαιρη και δημιουργική ακόμα και σήμερα.


 

Ένας θρίαμβος της εξέλιξης

Το μυθικό σύμπαν των Magma δημιουργήθηκε ως  προσωπικό όραμα του Christian Vander στα  τέλη της δεκαετίας του 60. Κύριοι πυλώνες αυτού η πνευματικότητα, η αφοσίωση και η πειθαρχία στο στήσιμο, την αισθητική, την θεματική στιχουργικά όσο και μουσικά τηρώντας έτσι μία διαχρονική αίσθηση μυστηρίου και μεγαλοπρέπειας παρόλες τις αλλαγές των μελών. Αναπόφευκτο κέρδος η αδυναμία κατηγοριοποίησης τους, δίνοντας το δικαίωμα στην ίδια την μπάντα να ταυτοποιηθεί περιγραφικά ως Ζeuhl (κατηγορία που θα συμπεριλάμβανε μόνο μπάντες που έχουν επηρεαστεί από αυτούς). Το αποκορύφωμα της καινοτομίας και της αμίμητης προσωπικότητας τους ήταν η δημιουργία δικής τους γλώσσας, καθιστώντας την το στίγμα της μπάντας. Αν αναγκαζόμασταν να δώσουμε χαρακτηριστικό γνώρισμα, αυτό θα μπορούσε να είναι η ακροβασία μεταξύ μοντέρνας κλασικής, η διαλογιστική  ποιότητα της μουσικής του John Coltrane (ειδική αναφορά στον θρυλικό πιανίστα του, ΜcCoy Tyner) καθώς και στην πνευματικότητα της soul. Όλα αυτά εμπλουτισμένα με επιβλητικά χορωδιακά μέρη που παραπέμπουν σε έργα του Carl Orff. Oι επικές συνθέσεις τους κατά κύριο λόγο λειτουργούν με αυξομειώσεις στις δυναμικές, την λυρικότητα, την αυτοσχεδιαστική ανάπτυξη  και την κορύφωση, παράδοση που τηρείται και στην φετινή τους δουλειά Kãrtëhl.

Όταν κυκλοφόρησε το πανέμορφο Zëss: Le jour du néant πριν δυο χρόνια, δεν ήταν λίγοι αυτοί που συμπέραναν πως θα ήταν το τελευταίο τους δώρο. Ευτυχώς διαψεύστηκαν και η επιστροφή τους κρίνεται παραπάνω από εμφατική με μια πιο αισιόδοξη ατμόσφαιρα και φωτεινή πλευρά όπως αυτή εκδηλώνεται στο Kãrtëhl. Υφολογικά κινείται μεταξύ Attahk και Merci οπότε το στοιχείο της μαύρης μουσικής (κυρίως soul, jazz, gospel) κυριαρχεί, αυτή την φορά όμως οι funk ρυθμοί δίνουν την θέση τους σε πιο ελεύθερες δομές χάρις  στο παίξιμο του Vander κι εδώ εμφανίζεται σε εξαιρετική φόρμα. Παρόλα αυτά, δεν λείπουν οι «δυσοίωνες» στιγμές – σήμα κατατεθέν τους- είτε ως ολοκληρωμένες συνθέσεις όπως τα Do Rïn Ïlïuss, Walomëhndëm Warreï και Wïï Mëlëhn Tü (ίσως οι κορυφαίες στιγμές του έργου), είτε ως τμήματα άλλων συνθέσεων. Tα χορωδιακά μέρη, όπως πάντα, συμπληρώνουν τα κύρια θέματα του πιάνου με αρμονικές φράσεις δίνοντας πομπώδη στόμφο και σε σημεία λυτρωτικές εκφάνσεις  που καθορίζουν την εξέλιξη της εκάστοτε σύνθεσης. Η ηλεκτρική κιθάρα κατέχει πιο διακριτικό ρόλο, ενώ οι μπασογραμμές του Jimmy Top θυμίζουν έντονα την υπέροχη κληρονομιά που άφησε ο πατέρας του και προκάτοχος, Jannick, ένα από τα ιδρυτικά μέλη των Magma. Η άψογη παραγωγή προβάλλει την ακλόνητη ομοιογένεια, κάτι στο οποίο έτσι κι αλλιώς μας έχουν συνηθίσει στο σύνολο της δισκογραφία τους. Στο τελευταίο κομμάτι Dëhndë, ο Vander εκδηλώνει για ακόμη μια φορά με ευλάβεια τις soul ευαισθησίες του όπως έκανε κάποτε με την αξέχαστη εγκαρδιότητα του Otis. Υπάρχει μάλιστα και μια demo εκδοχή του κομματιού από το 1978 καθώς και η αντίστοιχη του Hakëhn Deïs ως bonus tracks.

Οι Magma μέσα από το  Kãrtëhl και  τις έξι ενότητές του ξαναεπισκέπτεται περιληπτικά τις διάφορες πτυχές της πολύχρονης και περιπετειώδους ιστορίας τους με ωριμότητα και σεβασμό ικανοποιώντας παλιούς και νέους θαυμαστές. Όντας ενεργοί εντός κι εκτός σκηνής, δείχνουν ανανεωμένοι και αποφασισμένοι να διατηρήσουν τον μύθο τους ζωντανό με πηγαία έμπνευση και διάθεση για δημιουργία. Οι συνδετικοί κρίκοι με το ένδοξο παρελθόν είναι παρόντες και άρρηκτοι, δίνοντας το παρόν στο σήμερα με εξαιρετικές κυκλοφορίες. Πιστός στο αρχικό του όραμα, o Christian Vander φροντίζει πάντα να πλαισιώνεται από μουσικούς που προσαρμόζουν το ταλέντο τους στις απαιτήσεις  και ιδιαιτερότητες του με αφοσίωση. Η καλύτερη δουλειά τους από το Ëmëhntëhtt-Ré μέχρι σήμερα.

8.5 / 10

Γιάννης Ζαβραδινός

 

2η γνώμη

 

No one would complain if Kãrtëhl was a typical zeuhl album, but once again Magma surprise us. And let’s be honest, that’s no surprise anymore. As unimaginable as this is for a band with a 53-year history, Christian Vander’s creative vehicle is once again renewed even creatively, as three of Kãrtëhl‘s six original tracks were not written by the band leader. This time the main direction leans towards towards soul jazz, maintaining however the strict zeuhl character. In other words, Kãrtëhl is partly a return to the extroversion of Merci (1984) with the jazz sensibilities more pronounced and the typical epic element of the band remaining dominant, however paradoxical such a balance may seem. As a result, this is a record that old Magma fans will enjoy and the rest will continue to ignore, as it is perhaps the grooviest inaccessible album in years. Zeuhl delight!

7.5 / 10

Δημήτρης Καλτσάς